این جستار شامل 1 پاسخ ، و دارای 1 کاربر است ، و آخرین بار توسط  امیرحسین ستوده بیدختی در 2 ماه پیش بروز شده است.

  • نویسنده
    نوشته ها
  • #9353

    در این مبحث به بررسی وموضوعات پیرامون انرژی و بهینه سازی پرداخته می شود.

  • #10060

    موضوع : بهينه سازي و مديريت مصرف انرژي

    تهيه و تدوين : محمد ميرزائي – مدير شركت ملي پخش فرآورده هاي نفتي منطقه تربت حيدريه

    مصرف بهينه انرژي در برابر افزايش بهاي سوخت

    اگرچه نرخ مصرف انرژي در كشور ما رو به افزايش است اما مردم كشور ما انشاا… با به كار بردن روش هايي متفاوت تلاش مي كنند از طريق بهينه سازي مصرف انرژي، از هدر رفتن منابع ملي و سرمايه پولي شان در آينده جلوگيري كنند.
    اغلب افراد عادت ندارند كه در مورد چگونگي مصرف انرژي بينديشند و تنها با ايجاد تغييرات ساده در عادات روزمره خود قادر خواهند بود مبالغ پرداختي در قبوض گاز و برق خود را به نحو چشمگيري كاهش دهند. آمارها نشان مي دهد كه قيمت فروش عمده گاز تنها در سال 2009 حدود 73 درصد افزايش يافته كه اين افزايش قيمت ، يك بازار بسيار رقابتي در زمينه انرژي به وجود آورده و تامين كنندگان انرژي در اين زمينه بسيار تلاش مي كنند تا مشتريان كنوني خود را حفظ نموده و مشتريان رقباي خود را نيز از آن خود كنند. بازار رقابتي و اين واقعيت كه مقدار فراواني از منابع انرژي در برخي از كشورها به هدر مي رود دلالت بر اين نكته دارد كه مردم اين كشورها مي توانند تنها با ايجاد تغييرات كوچكي در عادات روزمره خود تا سالي 300 پوند و 350 دلار در مصرف انرژي صرفه جويي نمايند.
    اطلاعات ارائه شده و به كارگيري روش هاي متفاوت در رابطه با مصرف انرژي به مردم مي آموزد كه به چه نحو رفتار نموده كه افزايش قيمت انرژي بر نحوه زندگي آنان تاثير نگذارد. كليه افراد تاثير افزايش قيمت انرژي بر هزينه هاي زندگي شان را به خوبي حس مي كنند. آمار مصرف شركت هاي گاز و برق كشورها تفاوت قيمتي حدود سالي 100پوند در سال را نشان مي دهد. افرادي كه هرگز تاكنون شركت هاي طرف قرارداد گازي و برقي خود را تغيير نداده اند لذا مي توانند با انجام اين كار و انتخاب يك شركت ارزان تر در هزينه هاي خود صرفه جويي كنند. كليد اصلي براي صرفه جويي در مصرف انرژي خانگي اين است كه محيط يك خانه مانند يك سيستم زنده در نظر گرفته شود كه هر بخش آن بر روي ساير قسمت هاي ديگر تاثيرگذار بوده بطوريكه پس از اين كه فردي پنجره هاي خانه اش را دوجداره و سقف آن را عايق كاري كرد مي تواند سيستم گرمايش خود را تغيير داده و آن را ساده تر و كوچكتر كند زيرا حالاديگر پنجره ها و سقف بهتر و بيشتر گرماي درون خانه را حفظ مي كنند و نيازي به استفاده از وسايل قوي كه انرژي فراواني هم مصرف مي كنند نيست. از آنجايي كه در برخي از كشورها انرژي فراواني براي گرم كردن خانه مصرف مي شود با اين روش مي توانند در هزينه خود بسيار صرفه جويي كنند.
    با بهينه سازي مصرف انرژي در واحدهاي مسكوني نه تنها محيط منزل براي اعضاي آن راحت تر مي شود بلكه اثرات مالي درازمدت آن و كاهش هزينه انرژي موجب مي شود پولي كه به خاطر تعويض وسايل پرمصرف هزينه شده به زودي جبران شود. لذا اقدام براي صرفه جويي در مصرف انرژي بسيار ساده بوده و نيازي هم به صرف هزينه هاي اضافي نيست. به كار بردن روش هاي پيشنهادي زير به مردم كمك مي كند در هزينه مصرفي انرژي خود بسيار صرفه جويي كنند. از طرفي علاوه بر ايجاد تغيير در عادات مصرف روزانه، افراد مي توانند ابزار و لوازمي را در خانه خود به كار گيرند كه آنها را در رسيدن به هدفشان ياري كند. غالباً قيمت اين لوازم خانگي معمولاً چندان تفاوتي با لوازم پرمصرف ندارد اما از آنجايي كه انرژي كمتري مصرف مي كند نگهداري و استفاده از آنها بسيار ارزانتر تمام مي شود. در زير نكات و راهكارهايي را كه براي كاهش مصرف انرژي به خانواده ها توصيه شده ذكر مي شود. لذا به كارگيري اين روشها در هر نقطه اي از كشور مي تواند مثمرثمر واقع شود.
    ● گرمايش خانه
    – وسايل گرمايش منزل خود را طوري تنظيم نموده كه حدود 30 دقيقه قبل از اين كه خانه را ترك نمايند خاموش شود و حدود 30 دقيقه قبل از اين كه وارد خانه شده روشن شود.
    – اطمينان حاصل شود كه رادياتورها به وسيله مبلمان يا پرده مسدود نشده باشد.
    – هنگام غروب پرده ها را كشيده تا گرماي موجود در فضاي داخلي خانه به خارج نرود.
    – سقف خانه و نيز منافذ ديوارها را ايزوله نموده. از لامپ هاي كم مصرف استفاده نموده چون اين لامپ ها علاوه بر صرفه جويي در مصرف انرژي عمر بسيار طولاني دارند.
    – هنگامي كه از لوازم برقي موجود در خانه از جمله اجاق مايكروويو، تلويزيون، ويدئو، سيستم صوتي و كامپيوتر استفاده نمي شود آنها را به طور كامل خاموش نگه داشته چون هنگامي كه در حالت آماده باش هستند انرژي مصرف مي كنند.
    ● سرمايش خانه
    هرگز در يخچال و فريزر خود را باز نگه نداريد و از گذاشتن غذاي گرم در داخل آنها خودداري كنيد زيرا براي سرد كردن آنها انرژي زيادي مصرف مي شود. به طور مداوم يخچال را برفك زدايي نموده و درهاي آن چك شود. هرگز يخچال را در كنار وسايل گرمازا نظير اجاق گاز قرار نداده. اگر امكان دارد فريزر و وسايل سرد كننده مواد غذائي را در يك اتاق سرد و يا گاراژ قرار داده شود .
    ● ماشين هاي لباسشويي، خشك كن
    تلاش شود كه از ماشين هاي لباسشويي، خشك كن و ماشين هاي ظرفشويي كه دماي كمتري دارند استفاده شده و حتماً يا از تمام ظرفيت آنها استفاده نموده و يا از برنامه هاي مخصوص نصف ظرفيت در آنها استفاده نمود. در تابستان به جاي اين كه از خشك كن استفاده شده لباس هاي خود را در فضاي باز پهن نمايند. هنگامي كه در زمستان لازمست لباس هايتان را در داخل خانه خشك نموده از رخت آويزهاي مخصوص اين كار استفاده نموده و هرگز لباس هايتان را روي رادياتورها خشك نشود چون انرژي گرمايي به هدر مي رود. ظرفشويي هاي جديد انرژي و آب كمتر در مقايسه با شست وشوي دستي مصرف مي كنند.
    ● آشپزي
    هنگام آشپزي از قابلمه هايي استفاده نموده كه درست به اندازه شعله اجاق گاز باشد. اين كار از هدررفتن گرما جلوگيري مي كند. تا جايي كه ممكن است در ظرف مناسب گذاشته اين كار باعث مي شود كه محتويات آن سريعتر بپزد و انرژي كمتري نيز مصرف شود. سعي شود در هنگام پخت وپز از مايكروفر كه انرژي كمتري مصرف مي كند استفاده نمايند.
    ● آب گرم
    هنگامي كه از كتري استفاده مي شود فقط همان ميزان آب كه لازم است در آن جوشانده شود و سعي شود دماي آبگرم كن در حدود 60درجه نگاه داشته شده چون اين دما براي اغلب افراد دلپذير مي باشد و هزينه گرمايش هم كاهش مي يابد. بديهي است اگر از دوش استاندارد در حمام استفاده مي كنيد 40 درصد از آبي كه براي حمام رفتن موردنياز بوده كه مصرف مي شود. كاهش مي يابد .

    بهينه سازي و اصلاح ساختار با ابزار قيمت

    اصلاح قيمت حامل هاي انرژي، دغدغه تمامي اصحاب انديشه و سياست شده اين مهم از آنجا اهميت بيشتري مي يابد كه انتظار مي رود اصلاح ساختار و محتوا را در فرآيندهاي توسعه ايران به جاي گذارد. مقرر شده است كه قيمت برق در طول سال هاي اجراي برنامه پنجم توسعه به تدريج آزاد شده و قيمت بنزين نيز با توجه به قيمت ارزهاي خارجي، به قيمت واقعي خود برسد.بدون ترديد اصلاح اين حامل هاي انرژي و ساير حامل هاي مرتبط، در درون خود اصلاح رويه ها را به دنبال خواهد داشت. در اين ميان كاهش هزينه هاي اصلاح ساختار و شكل فرآيندهاي اقتصادي، به يك هدايتگري عالمانه و توسعه اي از سوي مجموعه مسئولين كشور نيازمند بوده تا بتوان به صورت مجموعه اقتصاد كشور را در قالب برنامه هاي توسعه به اهداف از پيش تعيين شده برساند.گرچه از منظر اقتصاددانان مكتب بازار، عنوان مي شود كه اصلاح قيمت هاي نسبي، خود به خود اصلاح ساختار و رفتارهاي اقتصادي، اجتماعي را به دنبال خواهد داشت اما با عنايت به اينكه اقتصاد يك علم اجتماعي بوده و تصميم گيري ها در مورد متغيرهاي كلان اقتصادي به سرعت به ساير عرصه هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي تسري مي يابد،لذا با در نظر گرفتن ابزارهاي اجتماعي كه مكمل ابزار قيمت در اصلاح ساختار باشد، بسيار ضروري است. در رابطه با بهينه سازي مصرف توسط دولت توسعه گرا كه بيانگر آن است همواره مي بايستي يك رويكرد «متوازن و سيستمي» در عرصه هدايتگري اقتصاد به كارگرفته شود. كاركرد بهينه تئوري هاي توسعه اقتصادي هنگامي موضوعيت دهد كه ملاحظات داخلي كشورهاي اجراكننده اين نظريات مد نظر گرفته شود به نحوي كه بتوان بومي سازي تئوري ها را با مباني انديشه اي داخلي يك كشور شاهد بود. اين مهم معهذا موضوعي بوده كه تئوري هاي اقتصاد بازار آزاد از درك آن عاجز بوده و همواره يك رويكرد جامع به كاركرد نظريات اقتصادي داشته اند مي باشد.اقتصاد ايران بيش از 4دهه است كه به شريان يارانه هاي دولتي آلوده شده لذا بدون ترديد خروج اقتصاد از اين وضعيت بحراني، دفعتاً و لزوماً با ابزار قيمت امكان پذير خواهد بود. توجه به زيرساخت هاي توسعه اي ايران در عرصه هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي مي تواند كمك شايان توجهي در اين بهينه سازي رويه ها انجام دهد. به عبارتي اقتصاد سياسي يارانه ها در ايران با تاكيد بر يارانه هاي انرژي، خود موضوع بسيار مهمي است كه غفلت سياستگذاران و اصحاب انديشه در قبل و آينده در اين زمينه مي تواند اصلاح ساختارهاي اقتصادي را با مخاطره مواجه سازد اين مهم است كه ناكافي بودن ابزار قيمت را در عرصه سياستگذاري نمايان مي سازد.در زمينه اقتصاد سياسي معمولاً از 3 طبقه جامعه مدني، بخش خصوصي و حكومت و تعامل اين 3 گروه ياد مي شود. بهر حال كاركرد اين گروهها در جوامع توسعه يافته و توسعه نيافته، منجر به ايجاد ساختارهاي توسعه اي يا ضدتوسعه اي مي شود به نحوي كه ابزار قيمت در عرصه اقتصادي در جوامع توسعه يافته مي تواند سازماني نسبتاً توانايي باشد ولي در جوامع توسعه نيافته با ساختارهاي نامتقارن بين موارد يادشده شاهد ناكارآمدي بهينه ابزار قيمت خواهيم بود.اقتصاد يارانه ها در ايران در طول 4 دهه گذشته، منجر به شكل گيري روابط خاص و گاهاً ضدتوسعه اي بين گروههاي فوق الذكر شده به نحوي كه اثر اين رفتارهاي ضدتوسعه اي را مي توان در ضعف كارآمدي برنامه هاي توسعه كشور شاهد بود. به طور مشخص شكل گيري بسياري از فعاليت هاي مبتني بر يارانه هاي ارزان انرژي در ايران، منجر به شكل گيري فضاي رانتي در كشور براي برخي از طبقات اجتماعي شده است كه انتظار مي رود اجراي طرح هدفمند نمودن يارانه هاي انرژي به اصلاح رفتاري بين اينگونه گروهها منجر شود، مشروط بر اينكه ابزار اصلاح گرايانه قيمت در تعامل با ساير ابزارهاي اجتماعي مرتبط با عملكرد گروههاي مذكور قرار گيرد. انتظار از مجموعه دولت و مجلس در اين جراحي بزرگ اقتصادي، بهينه سازي رفتارهاي اقتصادي با عنايت به مولفه هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي است.

    نقش بهينه سازي در جلوگيري از رشد فزاينده مصرف فرآورده هاي نفتي در كشور

    آخرين آمار شركت ملي پخش فرآورده هاي نفتي ايران حكايت از مصرف روزانه 6/70 ميليون ليتري بنزين دارد. ميانگين مصرف ماه جاري اين فرآورده نفتي نيز بر روي عدد 1/70 ميليون ليتر ثابت مانده است. اين موضوع شامل ميانگين مصرف روزانه ماه مشابه سال قبل (مهر)، 4/67 ميليون ليتر بوده كه در مقايسه با سال جاري 7/4 درصد رشد داشته از طرفي مصرف ساير فرآورده هاي نفتي اصلي نيز از اين رشد مستثني نيستند و در بين چهار فرآورده نفت سفيد، نفت گاز، نفت كوره و گاز مايع، تنها مصرف نفت سفيد و كوره نسبت به مهرماه سال گذشته روند كاهشي داشته است كه آنهم بعلت توسعه گاز طبيعي بوده است در حال حاضر مصرف روزانه نفت سفيد، نفت گاز و نفت كوره به ترتيب 4/20، 2/110 و 6/64 ميليون ليتر و مصرف گاز مايع 8/7 هزار تن است، اما مقايسه ميانگين مصرف مهرماه سال جاري با مهرماه سال گذشته نشان مي دهد كه مصرف نفت سفيد از 16/23 به 5/20 ميليون ليتر، مصرف نفت گاز از 6/91 به 6/93 ميليون ليتر، مصرف نفت كوره از 49/45 به 8/37 ميليون ليتر و مصرف گاز مايع از 94/5 به 8/7 هزار تن در روز رسيده است.
    رشد 660 درصدي مصرف بنزين در 35 سال گذشته
    با نگاهي به آمار مصرف پنج فرآورده اصلي نفتي در 35 سال گذشته آهنگ رشد شتابان مصرف را به خوبي مي توان ديد. در حالي كه مصرف بنزين در سال 1353 تنها 8/8 ميليون ليتر در روز بوده است، اين رقم در سال 1363 به 1/18، در سال 1373 به 3/31، در سال 1383 به 67/60 و در سال گذشته به 89/66 ميليون ليتر افزايش يافته است. البته اين روند صعودي مصرف بنزين كه در سال 1385 به 6/73 ميليون ليتر در روز رسيده بود، با اجراي طرح كارت هوشمند سوخت و سهميه بندي سوخت متوقف و روند نزولي به خود گرفت. بر اين اساس مصرف 6/73 ميليون ليتري روزانه بنزين در سال 85 به 45/64 ميليون ليتر در سال 86 كاهش يافت. هرچند اين طرح تاثير مثبت زيادي در مصرف بنزين داشته است، ولي بررسي آمار مصرف اين فرآورده در سال هاي پس از اجراي طرح همچنان سير صعودي به خود گرفته است. رشدسرسام آور بنزين در35 سال گذشته درمقابل سرعت كند قيمت آن موجب شده است تا هر ساله بخش عمده اي از توان دولت صرف تامين بودجه يارانه اين محصول گرانقدر شودوتامين يارانه آن براي دولت همچون آتشي شده كه بر جان اقتصاد افتاده است.
    رشد 424 درصدي مصرف نفت گاز
    آمار مصرف 35 سال گذشته در خصوص نفت گاز نيز رشد برق آسايي را نشان مي دهد. با مقايسه ميزان مصرف روزانه سال 1353 و 1387 كه بيش از 424 درصد رشد داشته است، مي توان به معناي رشد برق آسا پي برد. در حالي كه در سال 53، مصرف روزانه نفتگاز 5/17 ميليون ليتر بوده است، اين ميزان در سال گذشته به 80/91 ميليون ليتر رسيده است كه نشان دهنده اين است كه نفتگاز پس از بنزين بزرگترين چالش بخش انرژي كشور است، هرچند كه بسياري از كارشناسان هم اكنون نفتگاز را به عنوان بزرگترين چالش پيش رو معرفي مي كنند.روند جهشي مصرف نفتگاز در كشور نشان مي دهد كه مصرف اين فرآورده مهم نفتي در مقاطع10 ساله رشد چند برابري داشته است. در سال 63، مصرف نفتگاز روزانه 41 ميليون ليتر، سال 73، 2/62 و در سال 83، 96/74 ميليون ليتر بوده است كه اين روند تاكنون نيز ادامه دارد و بر خلاف بنزين كه در مقطع سال 85 روند نزولي به خود گرفته، مصرف اين عامل انرژي همچنان روند رشد را در پيش گرفته است
    رشد 197 درصدي مصرف نفت كوره
    نفت كوره نيز از قاعده رشد مصرف مستثني نبوده است، به طوري كه مصرف اين فرآورده از سال 53 تا 87، 197 درصد رشد كرده است. بر اين اساس مصرف 8/15 ميليون ليتري نفت كوره در سال 53 به 01/47 ميليون ليتر در سال 87 افزايش يافته است.بررسي مقاطع 10 ساله اين حامل نيز همانند ساير حامل هاي انرژي جهش هاي بزرگي را نشان مي دهد. در حالي كه مصرف روزانه نفت كوره در سال 63، 3/31 ميليون ليتر بود، در سال 73 اين رقم به 42 ميليون ليتر رسيده است. اما از سال 77 مصرف نفت كوره با نوسان هاي بسياري مواجه شده و در مجموع روند رشد سابق خود را ادامه نداده و بر همين اساس ميزان مصرف مقطع 10 ساله بعدي يعني سال 83، 59/37 ميليون ليتر بوده كه از سال 73 كمتر است، ولي اين روند مجدداً از سال 86 به بعد معكوس شده و مجدداً به روند صعودي خود بازگشته است.
    رشد منطقي نفت سفيد
    در ميان پنج فرآورده اصلي نفتي مصرف نفت سفيد روند منطقي تري پيش گرفته است، به طوري كه در 35 سال اخير تنها 5/31 درصد رشد داشته است و مصرف 14 ميليون ليتري روزانه اين فرآورده در سال 53 به 41/18 ميليون ليتر در سال گذشته رسيده است. بررسي مصرف نفت سفيد در 35 سال گذشته نشان مي دهد كه مصرف اين فرآورده با افت و خيزهاي بسياري همراه بوده است و در مقاطعي رشد صورت گرفته در سال هاي پيش به يكباره كاهش پيدا كرده است. بر همين اساس در حالي كه مصرف نفت سفيد در سال 53، 14 ميليون ليتر در روز بوده است، 10 سال بعد به 2/21، در سال 73 به 8/29 و در سال 83 به 5/19 ميليون ليتر رسيده است معهذا كاهش مصرف اين فرآورده نيز بر اساس توسعه گاز طبيعي در كشور بوده است .
    مصرف گاز مايع 357 درصد رشد داشته است
    گاز مايع نيز از جمله فرآورده هايي است كه مصرف آن رشد بسيار زيادي داشته است. بر اساس آمار موجود از سال 1357 كه مصرف اين فرآورده 4/2 هزار تن بود، تا سال گذشته كه به 97/10 هزار تن رسيده است، 357 درصد رشد پيدا كرده است.نگاهي به مقاطع 10 ساله مصرف گاز مايع نشان مي دهد كه مصرف 4/2 هزار تني آن در سال 57 به 7/5 هزار تن در سال 67، 6/9 هزار تن در سال 77 و 97/10 هزار تن در سال 87 افزايش يافته است.
    با ملاحظه رشد مصرف فرآورده هاي نفتي ملاحظه خواهد شد كه ادامه اين روند و عدم توجه به اصلاح ساختار مصرف و بهينه سازي مصرف و همچنين موضوع حذف يارانه ها در سالهاي آينده به جاي كاهش مصرف ، واردات كليه فرآورده هاي نفتي را نيز در دستور كار قرار خواهيم داد .

    روشهاي بهينه بازنگري و اصلاح يارانه هاي انرژي

    با روند رشد بخش انرژي در اغلب كشورها به گونه اي است كه بدون اقدامات و سياستهاي پيشگيرانه دولتها ، به هيچ عنوان نمي توان به توسعه پايدار دست يافت . پيش بيني مي شود كه ميزان مصرف انرژي هاي اوليه حداقل طي يك تا دو دهه آينده رشدي مستمر داشته باشد و اگر دولتها در اقدامات و سياستهاي خود تجديد نظر نكنند ، ميزان مصرف انرژي در جهان طي بيست سال آينده بيش از 50 درصد افزايش خواهد يافت كه حدود 90درصد از اين افزايش مربوط به سوختهاي فسيلي خواهد بود . يارانه هاي انرژي در مقوله توسعه پايدار از اهميت و تاثير به سزايي برخوردار هستند زيرا مي توانند بر ميزان مصرف انرژي و همچنين نوع سوخت مصرفي تاثير بگذارند . با اين وجود ، با توجه به اينكه يارانه هاي انرژي به اشكال و انحاء مختلف ارائه مي شوند ، آثار و تبعات آنها بر اقتصاد ، اجتماع و محيط زيست ، بسيار پيچيده و گوناگون است . متاسفانه در بسياري از موارد توزيع يارانه انرژي به گونه اي است كه اقشار ثروتمند و مرفه جامعه بيش از اقشار فقير بهره مند مي شوند و گاهي نيز نتايج حاصل از اعمال آنها كاملاً مغاير با اهداف اوليه دولتها در دستيابي به توسعه پايدار مي باشد . اما از سوي ديگر قطع يارانه هاي انرژي ، اثرات ناگواري بر اقشار فقير جامعه خواهد داشت ، بنابراين اصلاح ، حذف و يا هرگونه تغيير در نظام يارانه ها ، كاري بسيار پيچيده بوده و از حساسيت بالاي سياسي ، اقتصادي و اجتماعي برخوردار مي باشد . روند اصلاح يارانه ها بايد تدريجي و طبق برنامه باشد تا ضرر و زيان وارد بر افراد ذينفع ، قابل تحمل باشد و در ضمن آنها زمان كافي براي انطباق با شرايط جديد را پيدا داشته باشند .
    واژه توسعه پايدار براي سياستگذاران دولتهاي مختلف به اصل و معياري براي جهتگيري سياستهاي اتخاذ شده تبديل شده است . اما تفسير اين واژه در سياستها و اقدامات عملي ، بسيار مشكل است زيرا روابط بسيار پيچيده ميان منافع نسلهاي حال و آينده و همچنين روابط ميان ابعاد مختلف توسعه پايدار يعني اقتصاد ، رفاه اجتماعي و محيط زيست وجود دارد . مقوله انرژي در بعد توسعه پايدار ريشه هاي عميقي دارد . بدين ترتيب كه براي توسعه اقتصادي و اجتماعي وجود انرژي حياتي بوده ليكن نظام مصرف انرژي فعلي ، محيط زيست را به طرق مختلف در معرض نابودي قرار داده است .
    توسعه پايدار و بهينه سازي
    صرفنظر از هر واژه اي كه در يك تعريف دقيق ممكن است به كار رود ، براي دستيابي به يك توسعه پايدار لازم است تا مجموع منافع نسلهاي حاضر و آينده بيشنيه گردد . عملكرد نسل حاضر خواه ناخواه بر ميزان دارايي ها و منابع نسلهاي آينده اثر خواهد گذاشت . رشد بي رويه اقتصادي اگر چه ممكن است دارايي هاي اقتصادي بيشتري را براي فرزندان ما به ارث بگذارد ، اما شديداً منابع طبيعي و زيست محيطي را در معرض نابودي قرار مي دهد .
    براي تامين نيازهاي امروز بايد ميان اهداف كوتاه مدت اقتصادي ، اجتماعي و زيست محيطي تعادلي بالقوه برقرار كرد . بالا بردن سطح زندگي اقشار فقير جامعه ممكن بوده كه با هزينه هاي ميان مدت كلان اقتصادي و همچنين خطر افزايش آلودگي همراه باشد . بنابراين هدف اصلي توسعه پايدار ، ايجاد تعادل ميان جنبه كيفي رشد اقتصادي و جنبه كمي آن است .

    انرژي و توسعه پايدار
    روشي كه ما طبق آن انرژي را توليد ، منتقل و مصرف نموده كه تاثيرات چشمگيري بر ميزان پايداري توسعه دارد . اگر چه برخي از روشهاي عرضه و مصرف انرژي ممكن است باعث صدمه زدن به محيط زيست شود ، اما انرژي براي توسعه اقتصادي بسيار با اهميت است .
    انرژي در خدمت انسان قرار مي گيرد تا بتواند نيازهاي اساسي خود نظير توليد غذا ، تهيه مسكن ، پوشاك و دسترسي به خدمات درماني را تامين كند . در عين حال انرژي با فراهم آوردن تسهيلات آموزشي ، به توسعه اجتماعي نيز كمك مي كند . امروزه عدم دسترسي به منابع انرژي مطمئن و ارزان باعث شده است تا روند توسعه اجتماعي و سياسي در بسياري از كشورهاي جهان با مشكلات اساسي روبه رو شود . طبق برآوردهاي به عمل آمده حدود 2 ميليارد نفر از ساكنين كره زمين هيچگونه دسترسي به انرژيهاي تجاري ندارند . اين امر باعث مي شود تا روند اصلاحات در زمينه بهره وري ، سطح زندگي ، سلامتي و بهداشت و همچنين تحصيلات و آموزش دچار وقفه شود .
    مشكلات زيست محيطي تنها به سوختهاي فسيلي محدود نمي شود استفاده از انرژي هسته اي باعث افزايش توليد ضايعات هسته اي و همچنين افزايش خطر آلودگي محيط زيست با مواد راديو اكتيو مي شود . علاوه بر اين استفاده از انواع خاصي از انرژيهاي تجديد پذير مي تواند تبعات سوء شديدي بر محيط زيست داشته باشد . بعنوان مثال سدهاي برق – آبي تاثيرات اكولوژيك شديدي بر محيط زيست اطراف خود مي گذارند .
    انرژي و سياستهاي اتخاذ شده توسط دولتها
    اگر اقدامات و سياستهاي پيشگيرانه دولتها در مورد مصرف انرژي وجود نداشته باشد ، بخش انرژي در اغلب كشورها به گونه اي رشد خواهد كرد كه به هيچ عنوان با توسعه پايدار سازگاري و هماهنگي نخواهد داشت . پيش بيني مي شود كه ميزان مصرف انرژي اوليه حداقل طي يك تا دو دهه آينده رشد مستمري داشته باشد مگر آنكه اقدامات اساسي و جدي در اين زمينه صورت گيرد آژانس بين المللي انرژي در گزارش سال 2004 از مجموعه گزارشهاي خود تحت عنوان چشم انداز جهان ، چنين پيش بيني مي كند كه اگر دولتها در اقدامات و سياستهاي خود تجديد نظر نكنند ميزان مصرف انرژي در جهان طي بيست و پنج سال آينده بيش از 50 درصد افزايش خواهد يافت ، حدود 90 درصد از اين افزايش مربوط به سوختهاي فسيلي خواهد بود .
    از بررسي روند ميزان مصرف انرژي در جهان چنين بر مي آيد كه در كشورهاي در حال توسعه ميزان دسترسي بخش خانگي و توليدي به انرژي افزايش خواهد يافت كه اين امر باعث بهبود وضعيت اشتغال و ايجاد فرصتهاي شغلي جديد در اين كشورها و همچنين بهبود شرايط زندگي و رفاه اقشار كم درآمد جامعه خواهد شد . اما از سوي ديگر اين روند هشداري براي وخيم تر شدن مشكلات مربوط به آلودگي و افزايش بيش از حد ميزان آلاينده هايي چون دي اكسيد كربن در هواست . آژانس بين المللي انرژي پيش بيني مي كند تا سال 2020 به طور متوسط سالانه حدود 1/2 درصد به ميزان انتشار آلاينده دي اكسيد كربن در هوا افزوده خواهد شد .
    در نتيجه براي مصرف پايدار انرژي لازم است تغييرات اساسي در روند فعلي مصرف آن صورت پذيرد . در اين رابطه ، آژانس بين المللي انرژي چند پيشنهاد داده كه البته نقاط ضعفي چون بالا بودن هزينه ها و عملي نبودن طرح در پيشنهادهاي ارائه شده ذيل قابل مشاهده است .
    – افزايش كارايي انرژي در توليد به طوري كه بتوان با انرژي كمتر همان مقدار كالا و خدمات را توليد كرد .
    – صرفه جويي در مصرف انرژي . مصرف بهينه انرژي تنها روشي است كه داراي حداقل آلايندگي است .
    – جايگزيني سوختهاي فسيلي با انرژيهاي تجديد پذير كه داراي حداقل ميزان آلايندگي و توليد مواد سمي و گازهاي گلخانه اي هستند .
    – افزايش وسعت جنگلها به منظور جذب هر چه بيشتر كربن موجود در هوا
    – كربن و ساير مواد آلاينده در محل احتراق ، قبل از آنكه در اتمسفر منتشر شوند .
    دولتها در راستاي تثبيت رشد مصرف انرژي ناچارند به صورت انفرادي و يا به صورت دسته جمعي در چارچوبهاي مشترك كاري و با اتخاذ سياستهاي درست و اقدامات صحيح از جمله وضع قوانين و مقررات مورد نياز و مداخله در بازارهاي عرضه و تقاضا به اين مهم دست يابند .
    تاثير يارانه هاي انرژي بر توسعه پايدار
    يارانه هاي انرژي در مقوله توسعه پايدار از اهميت و تاثير به سزايي برخوردار هستند زيرا مي توانند بر ميزان مصرف انرژي و همچنين نوع سوخت مصرفي تاثير بگذارند بطور كلي ، يارانه اي كه به توليد كنندگان و يا مصرف كنندگان يك نوع سوخت خاص تعلق مي گيرد ، در نهايت باعث كاهش قيمت آن نوع سوخت براي مصرف كنندگان نهايي مي شود ، در نتيجه تقاضا براي آن سوخت و به طور كلي مصرف انرژي افزايش مي يابد . اگر چه اين امر براي جامعه اي كه در آن مسئله دستيابي به انرژي ارزان و يا اشتغال در صنايع داخلي از اهميت بالايي برخوردار است ، ممكن است مفيد و سودآور باشد اما هزينه هاي اقتصادي و زيست محيطي خود را نيز داراست . يارانه هايي كه به سوختهاي فسيلي اختصاص مي يابد نهايتاً به محيط زيست صدمه مي زنند زيرا باعث افزايش ميزان انتشار گازهاي سمي و گلخانه اي مي شوند اما بايد توجه داشت كه مصرف سوختهاي فسيلي در بعضي موراد مي تواند به طور چشمگيري از شدت روند تخريب جنگلها بكاهد . از سوي ديگر يارانه هايي كه به انرژيهاي تجديد پذير و همچنين فناوريهاي مربوط به ارتقاي كارايي انرژي اختصاص مي يابند مي توانند به كاهش ميزان توليد آلاينده ها كمك كند اما بايد توجه داشت كه در بدو كار ، تخصيص اين يارانه ها منابع هنگفتي را طلب مي كند .

    بهينه سازي و وظيفه ملي اجراي آن

    تخصيص كمكهاي بلاعوض و يارانه سود تسهيلات به طرحهاي بهينه سازي مصرف انرژي در كليه استانها و شهرستانهاي كشور در چهارچوب مقررات عمومي و اجراي طرحهاي بهينه سازي مصرف انرژي و همچنين تدوين اجراي استانداردها و معيارهاي مصرف انرژي و تنظيم برنامه هاي فصلي و سالانه ساعتهاي كار اصناف ، واحدهاي خدماتي ، كارخانجات و صنايع استان، آگاه سازي ، تبليغ و ترويج و آموزش در زمينه هاي بهينه سازي مصرف انرژي و تعيين دستگاههاي اجرايي مسئول و پيگيري اجراي آن و تشكيل واحد مديريت مصرف انرژي در بخشهاي مختلف مصرف و انجام اصلاحات و تجديدنظرهاي اصلاحي مورد نياز در زمينه بهينه سازي مصرف انرژي بر اساس ارزيابي هاي انجام شده از مسائل مهمي است كه مي بايستي به آن توجه نمود .

    والسلام
    محمد ميرزائي

شما برای پاسخ به این جستار باید وارد تارنما شوید.